اهمیت عنصر مس در کشاورزی

مس به عنوان عنصری از جدول تناوبی و نماد Cu از دیرباز در زندگی انسان‌ها نقش قابل توجهی داشته است. تاریخچه کشف مس به زمان غارنشینی و سفالگری انسان‌های نخستین می‌رسد. کاربرد عنصر مس در کشاورزی یکی از مهم ترین موارد استفاده از مس در زندگی انسان است.

یون‌های مس تنها به صورت ترکیب با سایر عناصر و ترکیبات برای گیاهان قابل جذب است. عنصر مس در خاک گیاهان حتما باید وجود داشته باشد، چرا که فقدان مس و عدم تامین مس مورد نیاز گیاهان موجب می‌شود که به خوبی رشد کنند یا بعد از رشد، برگ‌ها و سرشاخه‌های گیاه به صورت سوخته درآید. باید توجه داشته باشیم که در محیط‌هایی با PH قلیایی که شامل خاک‌های قلیایی می‌گردد، مس برای گیاهان غیر قابل جذب است و این نکته در مورد خاک فلات ایران که عمدتا دارای PH قلیایی است، بسیار حائز اهمیت است.

عنصر مس در گیاهان متحرک نبوده و به شکل رسوب در خاک باقی می‌ماند. در صورتی که خاک با فقر مس مواجه باشد یا بنا به دلایل گفته شده، بازده جذب مس از خاک کاهش یافته و با کمبود مس، برگ ها پیچیده شده و دمبرگ گیاهان به سمت پایین، خم خواهد شد. کمبود عنصر مس عموما در فصل تابستان  و خاک شنی که با آب شیرین آبیاری شده، ایجاد می‌گردد.

فواید عنصر مس

مس یکی از عناصر کودی کم مصرف اما بسیار اثر گذار در تغذیه گیاه می‌باشد که ضمن تامین نیاز غذایی گیاه اثر بسیار مهمی در پیشگیری و کنترل بیماری‌ها و آفت‌های کشاورزی دارد.

عنصر کودی مس نقش موثری در تشکیل کلروفیل و پدیده فتوسنتز دارد. این ماده نقش موثری در تحریک و تشکیل ویتامین آ می‌شود.

مس یک عنصر ریز مغذی است که در مقادیر بسیار کم مورد احتیاج گیاه است. مس بیشتر در فعالیت‌های آنزیمی گیاه و تشکیل کلروفیل دخالت دارد. در فرایند فتوسنتز موثر است و برای تنفس و متابولیسم کربوهیدرات‌ها و پروتئین‌ها ضروری است. همچنین در رنگ‌پذیری میوه‌ها نقش دارد.

همچنین مس در تولید کلروپلاست و واکنش‌های انتقال الکترون سهیم و فعال کننده چندین آنزیم است. مس برخی از آنزیم‌های مؤثر در سنتز لیگنین در گیاهان را فعال می‌کند و در چندین سیستم آنزیم ضروری است.

همچنین در فرایند فتوسنتز مورد نیاز است، در تنفس گیاهی ضروری است و به متابولیسم کربوهیدرات‌ها و پروتئین‌ها کمک می‌کند.

مس همچنین به تقویت عطر و طعم و رنگ در سبزیجات و رنگ در گل کمک می‌کند. این عنصر در گیاه متحرک نیست و بنابراین کمبود آن ابتدا در برگ‌های جوانتر گیاه مشاهده می‌شود.

گیاهان یونجه، کاهو، یولاف، پیاز، مرکبات، درختان میوه و گندم نسبت به کمبود مس بیشترین حساسیت را نشان می‌دهند.

قابلیت جذب عنصر کودی مس از خاک

یونهای مس تنها به شکل کمپلکس با سایر ترکیبات قابل جذب می‌باشند. بطور کلی در خاک های آهکی و قلیایی که دارای pH قلیایی هستند، مس برای گیاهان غیر قابل جذب است.

عنصر مس در گیاه غیر متحرک است و در خاک به صورت رسوب باقی می‌ماند. لذا با توجه به اینکه اغلب خاک‌های ایران آهکی و قلیایی هستند، بازده جذب مس موجود در خاک‌های ایران بسیار کم است.

بنابراین برای افزایش جذب مس توسط گیاهان باید pH خاک‌های قلیایی و آهکی را به شیوه‌های متفاوت اصلاح نمود. یکی از روش های موثر اصلاح خاک‌های آهکی و قلیایی استفاده از اسیدهایی مثل اسید فسفریک یا اسید انفوریک می‌باشد.

با استفاده از کود گوگرد معدنی اسیدی نیز می‌توان علاوه بر تامین گوگرد مورد نیاز گیاهان به کاهش پی‌اچ و جذب بهتر مس کمک کرد، خاک‌های قلیایی را اصلاح نمود و pH آن را کاهش داد.

اهمیت عنصر مس در کشاورزی

در صورتی که خاک با کمبود مس مواجه باشد یا بنا به دلایل گفته شده بازده جذب مس از خاک پایین باشد، گیاهان دچارکمبود مس خواهند شد.

همچنین مس یک ماده است که در بدن بسیاری از موجودات زنده برای بدن شان یک نقش اصلی دارد. این ماده در موجودات زنده نقش اصلی ساخت هموگولوبین خون را دارد.

مس در بدن انسان ها هم یافت می شود. این ماده در کبد و ماهیچه ها و استخوان ها یافت می شود. مس به صورت معدنی هم یافت می شود.

مس حتما باید در خاک گیاهان وجود داشته باشد، به دلیل اینکه نبود مس در خاک و نرسیدن آن به گیاهان باعث می‌شود که گیاه به خوبی رشد نکند و یا بعد از رشد سرشاخه‌ها و برگ‌های گیاه به صورت سوخته در بیاید.

مس را می‌توان به صورت کودهایی مخلوط با دیگر مواد معدنی به خاک داد تا سطح قلیایی خاک به صورت متعادل در بیاید. در ایران حالت قلیایی خاک بالا می باشد و جذب مس بسیار کم می‌باشد.

در بسیاری از گیاهان کمبود مس در خاک باعث می‌شود که برگ‌ها به صورت پیچ خورده شوند و برگ‌ها چروکیده و خشکیده می‌شوند و رنگ درخت تیره می‌شود.

یکی از نشانه‌های کمبود مس در گیاه سرعصایی شدن شاخه می‌باشد.

برای جبران کمبود مس در خاک گیاهان باید از سولفات مس استفاده کرد. وجود مس در خاک از جمله مواد ضروری می‌باشد.

خواص عنصر مس کشاورزی

برخی خواص ماده کودی مس در کشاورزی عبارتند از:

• پیشگیری و کنترل بیماری‌های قارچی
• افزایش مقاومت گیاه به آفت ها
• اصلاح خاک کشاورزی
• تامین عنصر غذایی مس برای گیاه

ایران یکی از کشورهایی است که دارای معادن مس غنی بوده از این رو این ماده موثر می‌تواند از لحاظ اقتصادی بسیار موثر واقع شود.

سولفات مس در کشاورزی کاربرد فراوانی دارد این ماده معمولا به شکل قارچ کش برای کنترل بیماری ها باکتریایی و قارچی در میوه ها و گیاهان موجود بوده به کار می رود.

علائم کمبود مس در گیاه

کمبود مس در گیاه باعث عصایی شدن سرشاخه‌ها می‌گردد. همچنین باعث پلاسیده شدن برگ‌های انتهایی گیاه و ریزش برگ‌ها می‌گردد.

بطور کلی کمبود مس در درختان میوه با پلاسیدگی برگ‌های انتهایی و ریزش آن‌ها مشخص می‌شود. برگ‌ها به رنگ سبز تیره ولی با لکه‌های زرد رنگ در می‌آیند.

برگ‌ها در بسیاری از گیاهان در اثر کمبود مس، شادابی خود را از دست می‌دهند. فواصل بین رگبرگ ها در برگ‌های جوان کلروز شده و لکه‌های نکروتیک در میان آن‌ها ظاهر می‌گردد.

اندازه برگ‌ها در برگ های جوان کاهش می‌یابد. مریستم انتهایی نکروزه شده و می‌میرد. رشد شاخه های جانبی کاهش می‌یابد. رنگ گل‌ها معمولا روشن تر از حالت عادی می‌شود.

زیادی پتاسیم، فسفر و سایر ریزمغذی‌ها بطور غیر مستقیم در کمبود مس موثرند. همچنین اگر PH خاک بالا باشد، سبب القاء کمبود مس در گیاه می‌شود زیرا برای جذب گیاه کمتر در دسترس خواهد بود.

در گندم، کمبود مس باعث کوچک شدن خوشه‌ها شده و حتی دانه نیز در انتهای خوشه تشکیل نمی‌شود. کمبود مس در درختان میوه با پلاسیدگی برگ‌های انتهایی و ریزش آن‌ها مشخص می‌شود.

علائم کمبود مس در غلات دانه ریز شامل چروکیده و زرد شدن برگ‌ها، سوختگی نوک برگ‌ها و ظهور لکه‌های سبز کم رنگ در برگ‌های جوان، عدم تشکیل کامل سنبله و دانه بستن ضعیف است.

کمبود مس در مرکبات باعث مرگ جوانه انتهایی می‌شود. رگبرگ‌ها چروکیده شده، روی میوه صمغ ترشح می‌شود، پوست ممکن است بترکد و صمغ از آن خارج شود.

کمبود مس باعث کاهش مقاومت گیاه در برابر بیماری‌های قارچی و باکتریایی می‌گردد.

منابع حاوی عنصر مس در کشاورزی

برخی کودهای تامین کننده مس عبارتند از:

• سولفات مس برای استفاده در آب‌کود در طول فصل
• کلات مس مخصوص آبیاری
• کلات مس مخصوص محلول‌پاشی

 

فواید کلات مس در کشاورزی:

این محصول فواید بسیاری در کشاورزی برای محصولات متنوعی دارد. برای مثال با کمک آن ‌می‌توان دسترسی گیاه به این عنصر ارزشمند را افزایش داد یا عملکرد آن را بهبود بخشید. در ادامه به ۱۰ مورد از فواید ارزشمند آن ‌می‌پردازیم.

۱٫بهبود دسترسی و جذب مس:

این کود کلاته باعث افزایش دسترسی گیاهان به این عنصر می‌شود؛ همچنین تضمین می‌کند که مواد مغذی در جایی که بیشتر به آنها نیاز است، برسند. دلیل این موضوع را هم ‌می‌توان این دانست که ادتا، یک کمپلکس پایدار با مس می‌سازد و از اتصال آن توسط سایر مواد موجود در خاک جلوگیری کرده و آن را در آب حل ‌می‌کند.

ر نهایت گیاهان ‌می‌توانند مس بیشتری را جذب کنند که باعث بهبود رشد و بهره وری آنها ‌می‌شود.

۲٫افزایش رشد و عملکرد گیاهان از فواید کلات مس در کشاورزی:

این محصول با در اختیار قرار دادن منابع مسی به گیاهان، به رشد آنها کمک ‌می‌کند و در نهایت محصول بیشتر و با کیفیت‌تری را تولید ‌می‌کند. این موضوع برای محصولاتی مانند ذرت، گندم و سویا که به کمبود مس بسیار حساس هستند، مهم است.

۳٫بهره وری و استفاده از مواد مغذی:

این کود به بهبود کارایی و استفاده از سایر مواد مغذی در خاک کمک ‌می‌کند؛ زیرا مس نقش کلیدی در متابولیسم آنها دارد. همچنین کود کلاته مس ‌می‌تواند به بهینه‌سازی استفاده از سایر مواد مغذی کمک کند که باعث تولید محصول کارآمدتر ‌می‌شود.

۴٫از فواید کلات مس در کشاورزی، بهبود سلامت خاک:

این محصول با افزایش فعالیت میکروارگانیسم‌های مفید و بهبود ساختار خاک، ‌می‌تواند به بهبود سلامت خاک کمک کند. به همین دلیل مس در سنتز آنزیم‌های خاص و سایر ترکیبات ضروری برای رشد و فعالیت میکروبی نقش دارد.

۵٫کاهش اسیدی شدن خاک:

یکی از مشکلات رایجی که در بسیاری از سیستم‌های کشاورزی رخ می دهد، اسیدی شدن خاک است. این مشکل باعث کاهش رشد و بهره‌وری محصولات می‌شود. این محصول ‌می‌تواند با کاهش نیاز به کودهای اسیدی، به کاهش اسیدی شدن خاک کمک کند؛ زیرا مس یک ماده مغذی ضروری است که ‌می‌تواند به حفظ pH خاک کمک نماید.

۶٫کاهش مصرف کودهای متنوع:

این محصول با فراهم کردن منابع مس در دسترس برای گیاهان، باعث کاهش نیاز آنها به سایر کودها می‌شود. در نهایت باعث صرفه‌جویی در هزینه‌ها و کاهش اثرات مخرب زیست محیطی می‌شود. این امر به ویژه برای محصولاتی که سطوح بالایی از مس را نیاز دارند، مانند مرکبات و انگور، صدق ‌می‌کند.

۷٫افزایش مقاومت در برابر خشکی از فواید کلات مس در کشاورزی:

مس در تنظیم حرکت روزنه‌ها و روابط آبی گیاه نقش دارد و منابع مس کافی ‌می‌تواند به بهبود مقاومت در برابر خشکی در گیاهان، کمک کند. این مخلوط، ‌مس مورد نیاز گیاهان را برای حفظ عملکرد روزنه‌ای و روابط بهینه آب فراهم کند.

همین موضوع باعث افزایش مقاومت در برابر خشکی و کاهش مصرف آب ‌می‌شود.

۸٫بهبود مقاومت در برابر بیماری ها:

عنصر مس به گیاهان کمک می‌کند تا از خود در برابر عوامل مخرب دفاع کنند. این محصول به روشن شدن ژن‌های دفاعی و ساخت مواد شیمیایی دفاعی کمک ‌می‌کند. با اطمینان از اینکه گیاهان دارای منابع مس کافی هستند، کلات مس ادتا ‌می‌تواند به بهبود مقاومت در برابر بیماری‌ها و کاهش نیاز به قارچ‌ها و سایر درمان‌های شیمیایی کمک ‌می‌کند.

۹٫کاهش سمیت فلزات سنگین از فواید کلات مس در کشاورزی:

سمیت فلزات سنگین، مشکل رایجی است که در بسیاری از سیستم‌های کشاورزی وجود دارد و باعث کاهش رشد و بهره وری محصولات ‌می‌شود. این مخلوط می‌تواند با اتصال به فلزات سنگین و دسترسی آنها به گیاهان، به کاهش خطر سمیت فلزات سنگین کمک کند.

۱۰٫پایداری محیطی:

کود کلاته مس ادتا، محصولی سازگار با محیط زیست است که برای کوددهی بسیار مناسب است. این مخلوط غیر سمی و زیست تخریب پذیر بوده و در مقایسه با کودهای معمولی ‌که می‌توانند مضر و ماندگار باشند، برای سلامت مردم و محیط زیست گزینه‌ای ایمن‌تر است.

استفاده از مس به عنوان قارچ کش

از مس در کشاورزی به عنوان یک قارچ کش استفاده می شود. مخلوط مس با آهک مخلوط بردو نامیده می شود، که برای کنترل قارچ ها و باکتری ها در کشاورزی استفاده می شود. به طور معمول به عنوان یک راه حل ۱٪ (۱۰۰ گرم سولفات مس و ۱۰۰ گرم آهک در هر ۱۰ لیتر آب)

طرز تهیه قارچکش باکتریکش معدنی و ارگانیک بردوفیکس:

زمانی که احساس کردید کمبود مس در خاک  وجود دارد می‌توانید از کود های حاوی این ماده استفاده کنید. برای نتیجه گیری بهتر می توانید کود دهی را در اوایل فصل بهار انجام دهید.

البته توجه داشته باشید که مقدار زیاد مصرف مس نیز نتیجه عکس داشته و باعث از بین رفتن گیاهان و میوه‌ها می‌شود. پس حتما قبل از استفاده از آنالیز خاک و برگ استفاده کرده و با کارشناسان آگاه مشورت نمایید.

کاربرد مس در دیگر موارد

کاربرد مس در کشاورزی، سولفات مس را تنها در کشاورزی به عنوان یک قارچ‌کش استفاده نمی‌کنند بلکه این محصول می‌تواند به عنوان یک ماده ضدعفونی کننده در صنعت دامپزشکی و از بین بردن عفونت‌های قارچی در انسان‌ها نیز کاربرد داشته باشد.

علاوه بر کاربرد مس در کشاورزی این ماده می تواند در جاهای دیگری نیز نقش موثری را ایفا کند. به عنوان مثال از این ماده برای جلوگیری از رشد جلبک‌ها در مخازن آب و استخرها استفاده می‌کنند همچنین ساحل نشینان از این ماده برای ریشه‌کن کردن نرم‌تنان در اسکله و امتداد ساحل می‌کنند. این موارد برای انسان ها خطرناک بوده و باعث ایجاد انگل می‌شوند.

در کنار کاربرد مس در کشاورزی سولفات مس به عنوان محافظ و نگهدارنده چوب ها در مقابل پوسیدگی و آفت زدگی می‌شود. همچنین از این ماده در صنعت رنگرزی، دباغی نیز استفاده می شود.

نحوه استفاده از سولفات مس برای از بین بردن جلبکها در استخر، مخازن ماهی و آکواریوم:

۳۰ گرم سولفات مس و ۳۰ گرم اسید سیتریک را در ۱ لیتر آب حل کنید. برای هر ۵ لیتر آب حوض، یک قطره از محلول ساخته شده اضافه کنید.

خطر مسمومیت مس

در غلظت زیاد، مس نیز باعث مسموم شدن گیاه شده، میوه‌ها حالت ترک ‏خورده و سیاه رنگ پیدا می‌کنند و در روی برگ‌ها نیز نقاط نکروزه قهوه‌ای رنگ و ریزی مشاهده ‏می‌شود.‏

مس بیش از حد در محیط رشد می‌تواند منجر به محدود شدن رشد ریشه با سوزاندن نوک ریشه شود و به این ترتیب ریشه‌های جانبی بیش از حد رشد می‌کنند.
سطح بالای مس با جذب آهن در گیاه و گاهی اوقات مولیبدن یا روی رقابت می‌کند. رشد قسمت‌های جدید می‌تواند در ابتدا سبزتر از حد طبیعی باشد، سپس علائم کمبود آهن یا احتمالاً سایر نقایص مواد مغذی را نشان می‌دهد. اگر اختلال تصحیح نگردد، مسمومیت مس می‌تواند کاهش بوته را نیز به دنبال داشته باشد.